به گزارش خبرگزاری حوزه، هماندیشی «طرح نظام جامع مهارتافزایی چندساحتی طلاب» نخستین برنامه «مسیر استاد؛ زیستبوم جامع مهارت و رشد چندساحتی در نظام یاددهی مؤثر» با ارائه خانم نجمه نجم، مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها و کادر علمی و پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی برگزار شد.
نجم در این هماندیشی با تشریح ابعاد طرح نظام جامع مهارتافزایی چندساحتی طلاب، بر ضرورت حرکت از نظام صرفاً انتقالی دانش به سوی نظامی تأکید کرد که در آن فهم مؤثر، مهارت، کاربردیسازی دانش، تربیت و رشد چندساحتی طلاب در کنار یکدیگر قرار گیرند.
هویت طلبگی؛ نقطه آغاز طراحی نقشه راه
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، هویت طلبگی را یکی از محورهای اساسی این طرح دانست و گفت: نقشه راه طلبگی باید منظومهای از خودآگاهی و شناخت مختصات هر طلبه باشد تا طلاب بتوانند نقشها و رسالتهای مختلف خود را به صورت متوازن دنبال کنند.
نجم همچنین بر ضرورت بزرگداشت سلوک و میراث اساتید تأکید کرد و افزود: روایت حال خوب طلاب از حضور پربرکت اساتید و نقش آنان در منشأ خیر بودن در جامعه اسلامی، بخشی مهم از سرمایه تربیتی حوزه است و باید در طراحی این زیستبوم مورد توجه قرار گیرد.
تأسی به حضرت زهرا سلاماللهعلیها در سبک زندگی طلبگی
کادر علمی و پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی، توجه به سبک زندگی حضرت زهرا سلاماللهعلیها را از دیگر محورهای این طرح عنوان کرد و گفت: حاکمیت الله در زندگی، عبودیت و معنویت، ولایتمداری، سادهزیستی، انفاق، صبوری و تحمل مشکلات، نشاط و پویایی، توجه به رسالت اجتماعی، عقلانیت و عنایت به تعلیم، از جمله مؤلفههایی است که در الگوی زندگی حضرت زهرا سلاماللهعلیها میتواند مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به نقشهای مختلف حضرت زهرا سلاماللهعلیها به عنوان دختر، همسر و مادر نمونه، بر ضرورت توجه همزمان به رشد معنوی و عقلی، رشد فردی و اجتماعی و ایفای نقشهای خانوادگی و اجتماعی طلاب تأکید کرد.
نجم همچنین الگوگیری از نقش دخترانه و خواهرانه حضرت معصومه سلاماللهعلیها را مورد توجه قرار داد و گفت: چشمانداز این نقشه راه، تربیت دختران، بانوان و طلاب تراز و تمدنساز است.
بانوان طلبه؛ دارای نقش مستقیم و غیرمستقیم در تمدنسازی
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها با بیان اینکه بانوان طلبه میتوانند در دو سطح مستقیم و غیرمستقیم در عرصه اجتماعی نقشآفرین باشند، اظهار داشت: تأثیر مستقیم بانوان در عرصه علم و اجتماع و تأثیر غیرمستقیم آنان از مسیر تربیت نسل تمدنساز و شکلدهی به بنیادهای صحیح خانواده و سبک زندگی اسلامی، باید در مسیر تربیت طلاب مورد توجه قرار گیرد.
نجم، چهار محور خودسازی، خانوادهسازی، جامعهسازی و تمدنسازی را از محورهای مهم بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی دانست و بر نقش کلیدی بانوان در هر چهار عرصه تأکید کرد.
وی جمع میان کسب علم و معرفت و زندگی، جمع میان نقشهای مختلف، نشاط و شادابی همراه با اراده و عفت، جمع میان علم و عمل، دینمحوری و ولایتمداری و احساس مسئولیت نسبت به خودسازی، خانوادهسازی، جامعهسازی و تمدنسازی را از شاخصههای بانوان و طلاب تراز و تمدنساز برشمرد.
نجم با اشاره به دیدگاههای مطرحشده از سوی بانو امین و بانو گل گیری درباره تبدیل علم به نور بر اساس قرآن و حدیث، به دیدگاه ابنسینا در کتاب الاشارات درباره تدریس مؤثر و فرآیند یادگیری نیز اشاره کرد و گفت: همانگونه که نسخه پزشک ماهر متناسب با شرایط هر بیمار تنظیم میشود، مسیر یادگیری نیز باید متناسب با مختصات و منظومه خودآگاهی هر طلبه طراحی شود.
وی همچنین با اشاره به دیدگاه غزالی در احیاء علوم الدین درباره رسالت معلم حقیقی، بر تفاوت میان دانایی و بینایی تأکید کرد و افزود: معلم حقیقی تنها دانش را منتقل نمیکند، بلکه به شاگرد بینایی میبخشد؛ از این رو، مسیر تربیت طلبه باید از دانایی به دارایی و از آن به بینایی حرکت کند.
نظام آموزشی حوزه، نظام واکاوی، فهم مؤثر و کاربردی، استنباط و اجتهاد است
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، تدریس و یاددهی مؤثر را نیازمند همراهی فهم تخصصی متن با مهارت حل مسئله دانست و اظهار داشت: طلبه باید بتواند در کنار فهم یک متن تخصصی، مسائل واقعی فردی، خانوادگی و اجتماعی را نیز بشناسد و برای آنها راهحل پیدا کند.
وی با بیان اینکه میراث حوزه، صرفاً یک نظام انتقالی نیست، گفت: نظام آموزشی حوزه، نظام واکاوی، فهم مؤثر و کاربردی، استنباط و اجتهاد است و در این مسیر، چیستی، چرایی و چگونگی موضوعیت دارد.
نجم افزود: جهان امروز، جهان مسئله است و اسناد بالادستی از جمله منویات رهبر معظم شهید در تحول حوزه، بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد و توصیههای ایشان برای تحول حوزه، بر کارآمدی، اثربخشی، خودسازی، خانوادهسازی، جامعهسازی و تمدنسازی تأکید دارند و این اهداف با دانش نظری صرف محقق نمیشوند.
ضرورت تبدیل نظام آموزشی به یک زیستبوم زنده و پویا
وی یکی از دغدغههای اساسی را نبود یک نظام منسجم برای حمایت از تلاشهای فردی اساتید در تربیت چندساحتی طلاب عنوان کرد و گفت: برخی اساتید با دغدغه تدریس و یاددهی مؤثر و با همت شخصی خود، تربیت طلاب در عرصههای الهی، عبادی، تربیتی، دانشی، پژوهشی، فرهنگی و تبلیغی را دنبال میکنند؛ اما این تلاشها باید در قالب یک نظام جامع و منسجم آموزشی پشتیبانی شود.
نجم تأکید کرد: نظام آموزشی جامعه الزهرا سلاماللهعلیها باید به گونهای برنامهریزی شود که طلبه در ضمن مسیر تحصیل، متناسب با رسالت طلبگی، توانمندی و کارایی لازم را در عرصههای مختلف به دست آورد و این نظام، نظامی ارگانیک، کارآمد و انسانساز باشد.
وی با اشاره به اینکه در دهههای اخیر اسناد خوبی تدوین شده است، خاطرنشان کرد: مسئله اصلی این است که از مرحله سندنویسی عبور کنیم و به تدبیر و برنامهریزی علمی و عملیاتی برای ایجاد یک زیستبوم جامع مهارتافزایی چندساحتی در مسیر یادگیری و تحصیل طلاب برسیم.
چهار ضلع اصلی زیستبوم مهارتافزایی
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، زیستبوم جامع مهارتافزایی چندساحتی را نظامی دانست که از قبل پذیرش طلبه تا فرادانشآموختگی را دربرمیگیرد و با تأکید بر امتداد فرهنگی و اجتماعی، مسیر یادگیری مؤثر و تحصیل طلاب را پشتیبانی میکند.
وی، چهار ضلع اصلی این زیستبوم را سیاستگذاران، تصمیمسازان، تصمیمگیران و برنامهریزان؛ مدیران و کادر اجرایی؛ استادان و کادر علمی و طلاب عنوان کرد.
نجم توضیح داد: سیاستگذار و برنامهریز، طراح افق، مبانی، طرح و برنامه، منابع و سرفصلهاست؛ مدیر و کادر اجرایی نقش هماهنگکننده، نظارتکننده و رفعکننده موانع را بر عهده دارد؛ استاد، پیونددهنده دانش و مهارت و راهبر و مادرِ تربیتی طلاب است و طلبه نیز مانند نهالی است که باید در ساحتهای مختلف رشد کند و با امید به خدا در مسیر تمدنسازی قرار گیرد.
رشد طلاب در ۱۲ ساحت
استاد و پژوهشگر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، ۱۲ ساحت این زیستبوم را شامل ساحتهای الهی و عبادی، اخلاقی و تهذیبی، فردی، خانوادگی، اجتماعی، تمدنی، فرهنگی و تبلیغی، پژوهشی، رسانهای و هنری، مشاورهای، مدیریتی و هنر و ادبیات برشمرد.
نجم با تأکید بر اینکه این ساحتها جزیرههای جدا از یکدیگر نیستند، گفت: این ساحتها شبکهای بههمپیوسته را تشکیل میدهند. برای نمونه، تدریس تفسیر میتواند همزمان ساحت تلاوت قرآن، ساحت اخلاقی و تربیتی، ساحت پژوهشی و پرسشگری و ساحت فرهنگی و تبلیغی و ارتباط با زندگی را فعال کند.
وی تصریح کرد: مهارتها باید در خدمت دانش قرار گیرند تا دانش به شناخت و معرفت تبدیل شود و زمینه رشد چندجانبه طلاب فراهم آید. در این مسیر، نشاط و آرامش، پویایی و سلامت جسمی، فکری، روحی و معنوی طلاب نیز باید در همه ساحتها مورد توجه قرار گیرد.
استاد؛ حلقه وصل همه مسیرهای زیستبوم
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، استاد و کادر علمی را حلقه وصل همه مسیرهای این زیستبوم دانست و اظهار داشت: استاد، سیاست را به کلاس میآورد، با برنامهریز همراه میشود، مدیر و راهبر را با گزارش خود همراه میکند و طلاب را در مسیر رشد قرار میدهد.
وی افزود: نخستین اقدام مهم در این مسیر، برگزاری همین هماندیشی با محوریت نقش استاد در تحقق زیستبوم است تا از بارش فکری، تجربهها و نظرات ارزشمند اساتید در طراحی این نظام استفاده شود.
طراحی مسیر هشت ترمی برای تربیت چندساحتی
نجم با تشریح مشخصات کلی برنامه گفت: عنوان این برنامه، نظام جامع مهارتافزایی چندساحتی طلاب از قبل جذب تا فرادانشآموختگی است که در مرحله کنونی، تمرکز بر برش حین تحصیل قرار دارد.
وی، هدف کلان این برنامه را پرورش طلاب کارآمد، اثربخش و چندساحتی در ۱۲ ساحت عنوان کرد و افزود: این برنامه برای هشت ترم تحصیلی و با قابلیت انعطاف طراحی شده و اجرای آن در سه ترم نخست مورد توجه قرار گرفته است و برای سایر طلاب نیز حتیالمقدور امکان اجرای پودمانی پیشبینی میشود.
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، تلفیق دروس رسمی با مهارتهای اشرابی، کارورزی، کاربینی، اردوها و برنامههای فوقبرنامه را از رویکردهای اصلی این طرح دانست و گفت: مهارتها باید در زیستبوم تحصیل طلاب و با توجه به حیات طیبه، سبک زیست مؤمنانه و ماهرانه و نقشهای اصیل و ارزشمند دختری، خواهری، همسری و مادری تحقق پیدا کند.
نجم، خودارزیابی، پوشه کار، ارزیابی همتایان، آزمونهای موقعیتمحور و مسئلهمحور و انواع روشهای متنوع و کارآمد ارزشیابی را از مؤلفههای پیشبینیشده در این برنامه عنوان کرد.
وی همچنین بر توجه به تغییر سرفصلها و متون، توجه ویژه به دروس روشی و مهارتی و استفاده از ظرفیت درس اخلاق و بصیرتافزایی تأکید کرد و افزود: در این نظام، بازخورد دانشی، مهارتی و منظومهای باید در کنار ارزیابیهای معمول قرار گیرد؛ زیرا بازخورد مهارتی خود موجب تقویت و تثبیت مهارتها میشود.
هر کلاس میتواند بخشی از زیستبوم مهارتافزایی باشد
استاد و پژوهشگر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها با تشریح چگونگی توجه اساتید به این برنامه در کلاس، نخستین گام را شناسایی ظرفیتهای هر درس دانست و گفت: هر درس ظرفیت منحصربهفردی برای اشراب ساحتهای مختلف دارد؛ برای نمونه، درس اخلاق میتواند ظرفیت ساحت الهی، تهذیبی، تربیتی، فردی و خانوادگی را فعال کند و درس تفسیر میتواند زمینه رشد پژوهشی، فرهنگی و تبلیغی و هنری و ادبی را فراهم آورد.
نجم افزود: هر درس همچنین ظرفیت اثرگذاری بر مهارتها از طریق شیوه عملی و سلوک تدریس را دارد. برای نمونه، درس منطق میتواند زمینه تفکر، پرسشگری و حل مسئله را فراهم کند، تاریخ میتواند مهارت روایتگری و تحلیل رویدادها را تقویت کند و صرف میتواند زمینه نظم، برنامهریزی و مدیریت زمان را فراهم آورد.
وی تأکید کرد: هدف این نیست که آموزش مهارتهای جداگانه به دروس اضافه شود، بلکه کافی است استاد در سلوک تدریس و زمینههای مناسب برنامه آموزشی، به این مهارتها ضریب مؤثر و ملموس بدهد تا مهارتها در تجربه زیستی طلبه تثبیت شوند.
ضرورت ایجاد فرصت برای تفکر، مباحثه و فعالیتهای علمی و فرهنگی
کادر علمی و پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، آگاهی اساتید از انواع دروس روشی و مهارتی و ظرفیتهای موجود در مجموعه را ضروری دانست و گفت: این آگاهی کمک میکند اساتید بتوانند متناسب با برنامه کلاسی خود از ظرفیتهای موجود بهره بگیرند.
وی همچنین بر ضرورت پیشبینی ساعتهایی برای تنفس، تفکر، مباحثه، گفتوگو و هماندیشی هدفمند، مراجعه مؤثر به کتابخانه، استفاده از میزهای تخصصی و فعالیتهای تشکیلاتی، فرهنگی، تبلیغی و علمی طلاب تأکید کرد.
چهار گام برای تحقق یاددهی مؤثر
نجم با اشاره به گامهای پیشنهادی برای اجرای این مدل در کلاس، شناسایی ظرفیتهای درس، طراحی هر جلسه با یک پرسش مهارتی، تمرین کارگاهی و اشاره تربیتی، استفاده از مدلهای متنوع کارورزی، کاربینی، ذهنورزی، تفکر و مسئلهمحوری و در نهایت ارائه بازخورد دانشی، مهارتی و منظومهای را از جمله این گامها عنوان کرد.
وی گفت: بسیاری از اساتید در تدریس خود به صورت طبیعی از پرسش مهارتی، تمرین کارگاهی و اشاره تربیتی استفاده میکنند؛ اما اگر این اقدام در همه کلاسها و در قالب یک شبکه منسجم آموزشی اجرا شود و طرح و برنامه نیز پشتیبان و تسهیلگر اساتید باشد، امکان اجرای مدل تدریس چندساحتی با قدرت و قوت بیشتری فراهم خواهد شد.
زبان مشترک مهارتی و هویت رسانهای طرح
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، ایجاد زبان مشترک مهارتی برای زنده و پویا شدن این زیستبوم را ضروری دانست و پیشنهادهایی برای شعار، نماد و استعارههای گفتمانی و رسانهای طرح ارائه کرد که از جمله این پیشنهادها، شعار کلی مسیر با محوریت مهارت، سرمایهسازی، یادگیری مؤثر و رشد، شعار اساتید با رویکرد حرکت از تدریس محتوا به تربیت طلاب دانا، توانمند و کارآمد و شعار طلاب با مضمون حرکت از دانستن تا توانستن و از توانستن تا تمدنسازی هستند.
وی همچنین درخت دانش با شاخههای ۱۲گانه را به عنوان نماد پیشنهادی و کاروان تمدن را به عنوان استعاره کلان طرح مطرح کرد که در آن هر ترم، یک منزلگاه جدید در مسیر رشد و تعالی طلبه خواهد بود.
اساتید بخشی از معماران نظام جامع مهارتافزایی چندساحتی طلاب هستند
نجم در جمعبندی سخنان خود با بیان اینکه این زیستبوم را یک سند بالادستی دیکتهشده نیست، گفت: این طرح حاصل دغدغه سالیان معاونتهای آموزش و تربیت، پژوهش و فرهنگی تبلیغی، مدیران کل بخشهای جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، اساتید و کادر علمی و طلاب است و قرار است همه بخشها با هم و در کنار یکدیگر این مسیر را پیش ببرند.
وی تأکید کرد: اساتید بخشی از معماران اصلی این نظام هستند و هدف آن است که با همفکری، همدلی، همافزایی و هماتکایی، از سندنویسی به اقدام و عمل دانشی و تربیتی چندساحتی برسیم.
مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه الزهرا سلاماللهعلیها در پایان خاطرنشان کرد: امید است با همراهی سیاستگذاران، برنامهریزان و معاونان، تربیت چندساحتی با حمایت و تسهیلگری و در قالب یک نظام آموزشی و چرخه حیات پویا محقق شود تا نسلی تربیت شود که نه فقط میداند، بلکه میتواند و اثر میگذارد.
انتهای پیام
نظر شما